11 Dấu hiệu hỏng máy phát điện sắp hỏng và cách xử lý

Nhận biết sớm dấu hiệu máy phát điện sắp hỏng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp phòng tránh sự cố, giảm chi phí sửa chữa và đảm bảo nguồn điện hoạt động liên tục. Từ những biểu hiện nhỏ như tiếng ồn bất thường, rung mạnh, khói xả lạ hoặc điện áp không ổn định nếu không được xử lý kịp thời, có thể dẫn đến hỏng hóc nghiêm trọng, thậm chí ngừng hoạt động toàn bộ hệ thống.

Trong bài viết này, Dianyo PowerGen sẽ giúp bạn nhận diện 11 dấu hiệu máy phát điện sắp hỏng thường gặp nhất và cách xử lý đúng kỹ thuật trong bài viết dưới đây: 

Máy phát điện là gì?

Máy phát điện là thiết bị có nhiệm vụ chuyển đổi năng lượng cơ học thành điện năng, đảm bảo cung cấp nguồn điện ổn định cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc dân dụng. Đây được coi là giải pháp thiết yếu giúp duy trì hoạt động liên tục cho các công trình, nhà máy, bệnh viện, trung tâm dữ liệu và khu công nghiệp.

Máy phát điện dự phòng sử dụng động cơ đốt trong (thường là động cơ Diesel, xăng hoặc Gas) sẽ quay trục đầu phát (Alternator), tạo ra dòng điện xoay chiều (AC) thông qua quá trình cảm ứng điện từ. Dòng điện này được điều chỉnh qua bộ điều khiển và ổn áp, đảm bảo điện áp đầu ra luôn ổn định.

Top 12 dấu hiệu máy phát điện sắp hỏng bạn nên biết

Máy phát điện không đề được hoặc khởi động yếu

Hiện tượng máy phát điện không đề được cho thấy vấn đề ở hệ thống điện khởi động hoặc nhiên liệu cung cấp cho động cơ. Nguyên nhân phổ biến có thể do ắc quy yếu, đầu cực bị oxy hóa, lọc nhiên liệu tắc, bơm dầu yếu hoặc hệ thống dây dẫn bị lỏng lẻo. Để khắc phục, cần kiểm tra và sạc lại ắc quy, vệ sinh đầu cực, thay lọc nhiên liệu, đồng thời đảm bảo máy được khởi động đúng quy trình, đặc biệt trong môi trường nhiệt độ thấp.

Máy phát điện thải khói đen bất thường

Máy phát điện thải khói đen là một trong những dấu hiệu cảnh báo máy hoạt động không ổn định. Khi lượng không khí nạp vào buồng đốt không đủ, nhiên liệu dư thừa sẽ bị đốt cháy không triệt để, tạo thành khói đen. Nguyên nhân đến từ lọc gió bị bẩn, kim phun nhiên liệu mòn, hệ thống Turbo tăng áp yếu hoặc dầu bôi trơn lọt vào buồng đốt.

Bạn cần vệ sinh hoặc thay lọc gió định kỳ, kiểm tra kim phun và hệ thống nhiên liệu, đồng thời bảo dưỡng bộ tăng áp Turbo nếu nhận thấy áp suất nén yếu.

Đèn sạc báo sáng khi động cơ đã hoạt động

Đây là dấu hiệu hệ thống sạc gặp trục trặc, có thể dẫn đến ắc quy không được nạp điện, khiến máy khó khởi động cho lần kế tiếp. Nguyên nhân thường do dây curoa máy phát bị trượt hoặc đứt, bộ điều áp (Regulator) hỏng, chổi than mòn, hoặc dây nối giữa máy phát và ắc quy bị oxy hóa.

Bạn cần kiểm tra độ căng của dây curoa, vệ sinh các đầu nối và đo điện áp đầu ra của máy phát.

Máy phát điện có tiếng kêu lạ khi hoạt động

Với các dòng máy phát điện công nghiệp, những âm thanh như tiếng gõ kim loại, tiếng rít hoặc rung mạnh thường xuất phát từ sự cố cơ học hoặc mất cân bằng trục quay. Nguyên nhân phổ biến là do ổ bi, bạc đạn trục đầu phát bị mòn, bulong khung máy lỏng, hoặc piston, thanh truyền va chạm trong xi-lanh.

Người vận hành cần ngừng máy ngay lập tức để kiểm tra, tránh tiếp tục sử dụng vì có thể gây nứt thân máy, gãy trục hoặc vỡ ổ đỡ. Việc bảo dưỡng định kỳ, kiểm tra độ siết bulong và hệ thống bôi trơn giúp ngăn ngừa sự cố này.

Điện áp đầu ra không ổn định

Điện áp đầu ra dao động bất thường là dấu hiệu cảnh báo hệ thống phát điện đang gặp sự cố. Ở máy phát điện công nghiệp, tình trạng này xảy ra khi bộ điều áp điện tự động (AVR) bị hỏng, cuộn dây đầu phát bị chập hoặc ẩm, hoặc tải không cân bằng giữa các pha. 

Để khắc phục, cần kiểm tra AVR, đo điện áp từng pha bằng đồng hồ chuyên dụng, vệ sinh đầu cáp và đảm bảo tải được phân bổ đều.

Cuộn kích chạm mát hoặc bị hỏng

Cuộn kích (Exciter Coil) là bộ phận tạo từ trường cho đầu phát điện. Khi cuộn kích bị chạm mát hoặc chập vòng, máy phát sẽ không thể tạo điện áp ổn định, thậm chí mất điện hoàn toàn dù động cơ vẫn hoạt động bình thường.

Bạn cần kiểm tra điện trở cách điện bằng Megger, sấy khô đầu phát nếu ẩm, hoặc quấn lại cuộn dây mới nếu bị cháy hoặc chập vòng. Đặt máy phát ở nơi khô ráo, thông thoáng cũng hạn chế rủi ro.

Cuộn Stato hoặc Roto bị hỏng

Khi một trong hai cuộn stato và roto bị hư hỏng, hiệu suất phát điện sẽ suy giảm nghiêm trọng, thậm chí mất điện hoàn toàn. Biểu hiện thường thấy là điện áp đầu ra yếu, máy rung mạnh, phát ra tiếng rè hoặc mùi khét do cháy lớp sơn cách điện. 

Bạn cần dừng máy và đo cách điện cuộn dây bằng thiết bị chuyên dụng, nếu phát hiện cháy hoặc đứt thì phải quấn lại cuộn dây theo đúng thông số kỹ thuật.

Xuất hiện mùi cháy khét của cao su khi máy hoạt động

Với máy phát điện công nghiệp, mùi cháy khét thường bắt nguồn từ dây curoa bị trượt, hệ thống điện quá tải hoặc ma sát bất thường giữa các chi tiết quay.

Khi phát hiện mùi cháy, cần ngắt nguồn điện ngay lập tức, kiểm tra dây curoa, ổ bi, cuộn dây và khu vực đầu phát, sau đó vệ sinh, thay thế linh kiện bị hỏng để đảm bảo an toàn.

Tăng nhiệt độ động cơ hoặc két nước sôi

Hiện tượng này thường do thiếu nước làm mát, két tản nhiệt bị tắc, quạt gió hỏng hoặc bơm nước yếu. Ngoài ra, nắp két nước hở hoặc gioăng mặt máy hỏng cũng khiến hệ thống không thể duy trì áp suất và nhiệt độ ổn định. Khi động cơ quá nhiệt, dầu bôi trơn mất khả năng bảo vệ, dẫn đến mòn piston, cong trục khuỷu hoặc cháy xéc-măng.

Bạn cần tắt máy và để nguội hoàn toàn trước khi bổ sung nước làm mát, sau đó kiểm tra két tản nhiệt, quạt gió và hệ thống bơm nước. Hãy bảo dưỡng hệ thống làm mát định kỳ 3–6 tháng/lần để tránh sự cố quá nhiệt.

Chổi than máy phát điện bị kênh hoặc gặp sự cố

Chổi than máy phát điện (Carbon Brush) có nhiệm vụ truyền dòng điện giữa phần quay (roto) và phần tĩnh (stato) trong đầu phát điện. Khi chổi than bị kênh, mòn không đều hoặc kẹt, máy phát sẽ hoạt động không ổn định, dẫn đến điện áp dao động, tia lửa điện và tiếng rè bất thường.

Bạn cần vệ sinh chổi than và cổ góp bằng dung dịch chuyên dụng, thay chổi than mới nếu đã mòn quá giới hạn, đồng thời đảm bảo lực ép lò xo tiêu chuẩn để duy trì tiếp xúc ổn định, cần kiểm tra chổi than mỗi 500–1.000 giờ vận hành.

Máy phát điện đang chạy tự tắt

Khi máy phát điện đang chạy tự tắt máy, nguyên nhân do quá tải, thiếu dầu bôi trơn, nhiệt độ động cơ vượt ngưỡng hoặc cảm biến an toàn bị lỗi. Ngoài ra, bộ điều khiển (Controller) gặp trục trặc cũng có thể khiến máy tự ngắt nguồn.

Để xử lý, trước tiên cần kiểm tra cảnh báo trên bảng điều khiển, xác định lỗi hiển thị (như “Low Oil Pressure” hoặc “High Temperature”), sau đó bổ sung dầu, làm mát và reset hệ thống điều khiển. Nếu tình trạng tái diễn, cần liên hệ kỹ thuật viên chuyên bảo trì máy phát điện công nghiệp để kiểm tra cảm biến và bộ điều khiển tự động ATS.

Máy phát điện sắp hỏng cần kiểm tra như thế nào?

Khi xuất hiện dấu hiệu máy phát điện sắp hỏng như tiếng kêu lạ, khói xả bất thường, điện áp dao động hoặc máy tự tắt đột ngột, người vận hành cần kiểm tra ngay để xác định nguyên nhân và ngăn ngừa hư hỏng lan rộng.

Kiểm tra tổng thể bên ngoài và hệ thống nhiên liệu

Hãy quan sát thân máy, kiểm tra mức dầu bôi trơn, mức nước trong két làm mát và lượng nhiên liệu trong bình chứa. Nếu phát hiện vết rò, ống nứt hoặc gioăng hở, cần thay thế để tránh cháy nổ hoặc hỏng động cơ.

Kiểm tra hệ thống điện và điều khiển

Quan sát bảng điều khiển (Control Panel) xem có cảnh báo lỗi nào hiển thị không. Tiếp theo, đo điện áp đầu ra của máy phát, đảm bảo nằm trong dải cho phép (thường ±2% điện áp định mức).

Đánh giá tiếng ồn, rung động và khói xả

Lắng nghe âm thanh khi máy hoạt động, quan sát màu khói xả: khói đen cho thấy dư nhiên liệu, khói trắng thường do nước hoặc nhiên liệu không cháy hết, còn khói xanh là dầu bôi trơn lọt vào buồng đốt.

Đo kiểm nhiệt độ và kiểm tra hệ thống làm mát

Sử dụng thiết bị đo để theo dõi nhiệt độ nước làm mát và nhiệt độ dầu. Nếu vượt ngưỡng, cần kiểm tra két nước, bơm nước, quạt gió và cảm biến nhiệt độ.

Kiểm tra bảo dưỡng định kỳ để ngăn ngừa hỏng hóc

Thực hiện bảo dưỡng máy phát điện công nghiệp định kỳ, các hạng mục cần chú ý gồm: thay dầu, lọc gió, lọc dầu, vệ sinh đầu phát, kiểm tra chổi than, đo cách điện cuộn dây và kiểm tra hoạt động của bộ điều áp giúp kéo dài tuổi thọ máy, đảm bảo an toàn và tính liên tục của nguồn điện dự phòng.

Kết luận

Việc nhận biết sớm dấu hiệu máy phát điện sắp hỏng là bước quan trọng giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa sự cố, tránh gián đoạn hoạt động và tiết kiệm chi phí sửa chữa.Nếu bạn đang tìm kiếm đơn vị cung cấp và bảo dưỡng máy phát điện công nghiệp uy tín, Dianyo PowerGen là lựa chọn hàng đầu.

Chúng tôi chuyên phân phối các dòng máy phát điện nhập khẩu chính hãng từ những thương hiệu hàng đầu thế giới như Dianyo, Yuchai, Cummins, Mitsubishi, Hyundai, Weichai... cùng dịch vụ kỹ thuật – bảo trì chuyên sâu. Liên hệ ngay với Dianyo PowerGen để được tư vấn, kiểm tra và bảo dưỡng máy phát điện công nghiệp ngay hôm nay.